માસ્તર મારેય ખરા ને… … (ભણતાં–ભણાવતાં – ૨)


ઉમરાળાની શાળાનો અભ્યાસ એટલે માંડ બેએક વર્ષ ! લગભગ ૧૯૫૦–૫૧ સુધીનો.

માતાના અવસાનટાણે ઉંમર સાડાપાંચથી છ જ વર્ષની અને તેમની ગેરહાજરીમાં બાપુજી હવેલીની સેવામાં પહોંચી શકતા નહીં એટલે પછી મોટાભાઈ બાબુભાઈ (અમૃતલાલ) કે જેઓ તળાટી હતા ને દર ત્રણ વરસે બદલીને કારણે એમને ગામડાં બદલવાનાં થતાં – એમના કુટુંબ સાથે અમે બે ભાઈઓ અને બાપુજી સૌ સાથે જ ગામડાં ફરવામાં ભાગીદાર થતા….

ઉમરાળા પછી તરત રંઘોળા બદલી થયેલી. પરીણામે રંઘોળાની શાળા બહુ યાદ.

ખૂબ નાની ઉંમરને કારણે ઉમરાળાના કેટલાક જ પ્રસંગો યાદ રહેલા. જેમાંનો એક પ્રસંગ તે જમાલ નામના એક છોકરાની કામગીરીનો.

જમાલ અમારા ક્લાસમાં બહુ મોટો. પીઢ કીશોર લાગે એવો. અમારા સાહેબને કોઈ કોઈ વાર ચાલુ શાળાએ વાઈ આવતી. વાઈ આવે એટલે તેમનું શરીર ખેંચાય, આંખોના ડૉળા બીવડાવી દે એવા થાય અને મોંમાંથી ફીણ નીકળવા લાગે. બેચાર વાર આવું જોયેલું એટલે ત્યાર પછી તો મારું ધ્યાન ભણવા કરતાં સાહેબને આવનારી વાઈમાં જ રહેતું ! કદાચ વાઈ આવવાના પ્રસંગ વચ્ચે લગભગ ચોક્કસ ગાળો રહેતો હોવો જોઈએ…કારણ કે તે દીવસે મોટા ભાગે હું વાઈની બીકે વાઈની પ્રતીક્ષામાં રહેતો ! અને લાગે કે હવે તૈયારી છે એટલે જોઈ લઉં કે જમાલ હાજર છે કે નહીં.

સાહેબનું શરીર સહેજ પણ ખેંચાતું લાગે અથવા ડૉળા ઉપર સહેજ પણ અસર દેખાય કે તરત જ મારી રાડ પડી જ માનો – ‘જમાલ, સાબ્ય !’, ‘જમાલ, સાબ્ય !!’ અને જમાલ પણ જાણે તૈયાર હોય તેમ સાહેબની પાસે પહોંચી જઈને એમને પકડી રાખતો અને એકાદ છોકરો ઓફીસેથી કોઈને બોલાવવા દોડી જતો.

નાના બાળક ઉપર આવા પ્રસંગોની બહુ મોટી અસરો પડતી હોય છે. કુમળું મન પછી કેટલાંક દૃષ્યો જોઈ શકતું નથી. હોરર ફીલ્મો જોઈને રાજી થનારા કીશોરો કે યુવાનોની મને હંમેશાં નવાઈ લાગતી રહી છે તેમાં આ પ્રસંગો મોટા કારણભુત ગણાય.

બીજા સાહેબ તે નાથાભાઈ. શરીરે સુખી, ને સ્વભાવેય મજાના. છોકરાવને મારે બૌ !

પણ એમના મારમાં કેટલુંક હેત પણ રહેતું. કોઈ છોકરાનો વાંહો એમની ઝપટે ચડ્યો હોય તો તે દુર સુધી ચાડી ખાઈ જાય. કારણ કે નાથાભાઈ ધબ્બો મારતી વખતે પોતાનો પોંચો કુબાની જેમ પોલો કરીને મારતા ! એટલે વાગવા કરતાં ‘વાગે’ (અવાજ કરે) વધુ…એટલે અવાજ મોટો થાય !

મારે ભાગે ક્યારેય કોઈ શીક્ષકનો માર ખાવાનો લહાવો આવ્યો જ નહીં એનું આશ્ચર્ય ને ક્યારેક તો દુખ પણ થઈ આવે છે !! સોટી વાગે ચમચમ ને વીદ્યા આવે રમઝમ ! મને ઘણી વાર થાય કે હંમેશાં આગળનો નંબર લાવનારો હું જો એ રમઝમનો લાભ લઈ શક્યો હોત તો ૧૦૦માંથી ૧૧૦ લાવી શક્યો હોત ખરો !

હથેળીમાં ફુટપટ્ટી તો કાંઈ નો કહેવાય; આંકણી મારનારા સાહેબો પણ હોય છે….મેં નજરે જોયા નથી તે સારું છે, બાકી અવળી હથેળી રખાવીને મુઠ્ઠી પર આંકણી મારનારા સાહેબો “કેવા હશે ને કેવા નૈં” ?!

પણ શીક્ષાને આટલી બધી વખોડનાર આ લેખક નામે જુભૈ, પોતે પણ બાવળામાં એક વરસ શીક્ષક રહ્યા ત્યારે, તેમને પંદર દીવસ માટે મળેલા પ્રાથમીકના વર્ગોમાં, આગલી હરોળમાં બેસીને અસહ્ય ધમાચકડી કરનાર પર ડસ્ટર લઈને ફરી વળતા એ વાતે બહુ દુખી છે !!

“મારા ડસ્ટર પ્રયોગો” શીર્ષકથી મેં લખેલી “એક ચણીબોરની ખટમીઠી” નામક અનુભવકથામાં આ પ્રસંગને ઠીક ન્યાય આપ્યો છે. મનુભાઈ દર્શકે અમને લોકભારતીના કેટલાક જુના વીદ્યાર્થીઓને પોતાના કાર્યક્ષેત્રના અનુભવો લખવાના કહેલા. આવા અમે કુલ ૨૪ જણાંએ “ઝાડનાં પારખાં ફળ પરથી” શ્રેણીમાં ૨૭ બુકોમાં ઘણું બધું લખ્યું છે. મારી ઉપરોક્ત બુકમાં આવા અનુભવો મુકાયા છે. ક્યારેક એ બધાં આ શ્રેણીમાં આવે તો આવેય ખરાં વળી !

અત્યારે તો અહીં આટલું જ !

મારા ડસ્ટર પ્રયોગો જેમને જાણવા હોય તેમને માટે આ લીંક : https://jjkishor.wordpress.com/2008/01/21/chaniborani/

– જુગલકીશોર.

42 total views, 1 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *